Logo Kamerkoor Vocoza Johannes Passie
Sponsor: RMA - recording media

Bij het programma

Met de Johannes-Passion vervaardigde Bach in 1724 zijn eerste grootschalige compositie in Leipzig, waar hij één jaar eerder was aangesteld als cantor van de Thomas- en Nicolai-kerk. Deze passie was bestemd voor de vesperdienst van Goede Vrijdag. Conform het liturgisch gebruik werd de uitvoering onderbroken door een preek tussen het eerste en het tweede deel.

Evenals de vijf jaar later voltooide Matthäus-Passion biedt de Johannes-Passion een trouwe weergave van het bijbelse lijdensverhaal, aangevuld door koralen en poëtische beschouwingen. Dat beide passies zo van elkaar verschillen, heeft vooral te maken met de uiteenlopende visies van de betreffende evangelisten op de persoon van Jezus. Mattheus legt de nadruk op de menselijke kanten van Jezus, terwijl Johannes hem consequent omschrijft als de majestueuze Zoon van God. Bij Johannes vertoont Jezus tot het bittere einde geen spoor van zwakheid of van twijfel; de kruisiging vormt ‘slechts’ een onontkoombare overgangsfase in de terugkeer van de Verlosser naar de Vader.

De Johannes-Passion is uitgesproken dramatisch van karakter. Dit komt vooral door de felle koorgedeelten op bijbelse teksten, waarin de woedende menigte het woord voert. Veel van deze koorstukken zijn in melodisch opzicht aan elkaar verwant, hetgeen hun gezamenlijke impact nog versterkt. Bach verleent ook een grote expressieve lading aan sommige recitatieven, zoals in de passage over de tranen van Petrus nadat hij Jezus driemaal heeft verloochend (een toevoeging ontleend aan het evangelie van Mattheus). In deze context van dramatische spanning is voor de aria’s een minder prominente rol weggelegd, omdat aria’s bij Bach doorgaans als meditatieve rustpunten fungeren.

Tussen het stralende openingskoor en het hoopvolle slotkoraal ontvouwt zich een meeslepend verhaal waarvan Bach alle theologische nuances feilloos in muziek omzet. De Johannes-Passion, hoewel minder omvangrijk en afwisselend dan de Matthäus-Passion, verdient het om (her)ontdekt te worden: Bachs ándere passie is een compact meesterwerk met een eigen identiteit.

Michel Khalifa